Defnyddio Archifau
Archifau ar gyfer Ymchwil Academaidd
Archifau ar gyfer Ymchwil Academaidd
Mae archifau'n dal cyfoeth o wybodaeth ar gyfer ymchwilwyr academaidd ac ar gyfer myfyrwyr israddedig ac ôl-raddedig, ac yn enwedig ar gyfer y rheiny sy'n gwneud gwaith ymchwil hanesyddol. Maent yn darparu'r hanesydd â deunyddiau o ffynonellau gwreiddiol; mae yna nifer o gofnodion o werth mawr nad sydd wedi cael eu defnyddio ar gyfer ymchwil academaidd erioed, tra bod ffynonellau eraill yn cynnig potensial mawr ar gyfer eu hail-ddehongli.
Cyn cychwyn
- Fel arfer, nod ymchwil academaidd yw ateb cwestiwn neu set o gwestiynau. Gall archifau ddarparu ffynhonnell wych ar gyfer ateb cwestiynau o'r fath, ond bydd gwneud rhywfaint o waith rhagarweiniol er mwyn darganfod a yw'r cofnodion perthnasol yn bodoli ai peidio, ac er mwyn gweld a yw'n hawdd cael mynediad atynt, yn ddefnyddiol wrth gynllunio ymholiadau. Mae hyn yn arbennig o bwysig ar gyfer traethodau hir myfyrwyr israddedig, pan fydd yr amser sydd ar gael i wneud gwaith ymchwil yn brinnach.
- Byddwch yn realistig wrth benderfynu faint o amser y bydd yr ymchwil yn debyg o gymryd. Nifer fechan iawn o gofnodion gwreiddiol sydd ar gael ar-lein, felly bydd angen i chi ymweld â'r archifdy er mwyn defnyddio'r deunyddiau yn y fan honno (ac, yn wahanol i lyfrgelloedd, ni chewch 'fenthyg' cofnodion). Mae defnyddio archifau yn hynod o ddiddorol a gall eich darparu â llawer o wybodaeth ddefnyddiol, ond mae'n bosibl y bydd yn cymryd mwy o amser na'r disgwyl; a chofiwch mai dim ond yn ystod 'oriau swyddfa' yr wythnos waith y bydd y rhan fwyaf o ystorfeydd ar agor.
- Byddwch yn medru gwneud eich llungopïau eich hun mewn rhai archifdai, neu ddefnyddio camera digidol er mwyn tynnu lluniau o ddogfennau. Dim ond staff fydd yn medru llungopïo dogfennau mewn archifdai eraill, ac efallai na fydd yn bosibl gwneud hyn yn syth ar eich cais. Mae'n bosibl y bydd y gost am lungopïau'n uwch na'r hyn o godir fel arfer mewn llyfrgelloedd prifysgolion, hefyd.
Dod o hyd i gofnodion sy'n berthnasol i'ch ymchwil
Yn wahanol i ddeunyddiau mewn llyfrgell, ni chaiff archifau eu trefnu yn ôl pynciau. Fe'u trefnir yn ôl 'creawdwr' - cedwir yr holl gofnodion a grëir gan unigolyn neu gan sefydliad gyda'i gilydd, fel archif yr unigolyn neu'r sefydliad hwnnw. Bydd archif corff cyhoeddus (cyngor lleol, er enghraifft) yn cynnwys deunydd sy'n ymwneud ag ystod o bynciau, fel y bydd archif busnes, archif ystâd â thir neu archif unigolyn pwysig y rhoddwyd ei bapurau personol yn ystorfa'r archifdy. Os ydych yn ymchwilio i weithgareddau'r cyngor neu'r busnes, yr ystâd â thir neu'r unigolyn pwysig, mae'n debyg y bydd angen i chi chwilio trwy holl gofnodion yr archifau penodol hyn. Fodd bynnag, mae'n bosibl y byddwch am ddod o hyd i gofnodion ar bwnc arbennig. Bydd hyn yn golygu defnyddio cofnodion o sawl archif gwahanol - er enghraifft, os ydych yn ymchwilio i ddatblygiad gwasanaethau iechyd cyhoeddus, mae'n bosibl y bydd angen i chi edrych ar rai cofnodion o archif cyngor lleol, rhai cofnodion o archif unigolyn a oedd yn gysylltiedig â diwygio iechyd cyhoeddus, a chofnodion eraill o sawl archif unigol gwahanol.
Mae yna sawl ffordd o ddod o hyd i archifau sy'n berthnasol i'ch ymchwil:
- Yn aml, bydd ceisio darganfod pwy fyddai wedi creu cofnodion perthnasol, cyn i chi ddechrau chwilio am gofnod penodol, yn gymorth. Gan ba sefydliad oedd y cyfrifoldeb dros y weithred neu'r ardal rydych yn ymchwilio iddi? A newidiodd hyn dros amser? A oedd nifer o wahanol sefydliadau yn gysylltiedig â hyn ar yr un pryd? A fydd yna wybodaeth achlysurol ymysg cofnodion sefydliadau neu unigolion eraill, o bosibl? Dylai gweithiau safonol ar bynciau arbennig fod o gymorth i chi wrth ddarganfod pwy sy'n gyfrifol am weithredu swyddogaeth benodol, neu bwy oedd yn gyfrifol, a sut y byddai hyn wedi newid gydag amser.
- Gellir dod o hyd i wybodaeth fanwl am ffynonellau archifol mewn gweithiau cyhoeddedig sy'n trafod y pwnc mae gennych ddiddordeb ynddo, yn aml. Dylai llyfrau a ysgrifennwyd ar gyfer cynulleidfa academaidd roi manylion llawn unrhyw ffynonellau gwreiddiol a ddefnyddiwyd. Efallai y byddant wedi cael eu rhestru yn y llyfryddiaeth (gyda chyflwyniad defnyddiol, weithiau), neu mewn troednodiadau neu ôl-nodiadau. Peidiwch â nodi beth yw'r cofnodion yn unig ('cynlluniau ysgolion'); nodwch y corff a'u creodd neu'r corff a'u cafodd ('rhoddwyd i'r Bwrdd Addysg'), ac ym mhle y'u cedwir yn awr. Mae'n bosibl na fydd y cofnodion yn union yr un peth â'r rhai rydych yn chwilio amdanynt, ond efallai y byddant yn debyg ac ac efallai y byddant yn rhoi arweiniad i chi o ran yr hyn y dylech chwilio amdano.
- Mae llyfrau ar rai pynciau, er enghraifft hanes merched a hanes gwleidyddol, wedi cael eu hysgrifennu, sy'n rhestru'r ffynonellau gwreiddiol sydd ar gael ac sy'n nodi ble y gellir dod o hyd iddynt.
- Gall chwilio trwy beiriant chwilio cyffredinol ar y Rhyngrwyd fod yn gymorth, ond gwnewch yn siŵr eich bod yn ymwybodol o ba mor gredadwy yw'r wefan rydych yn ei defnyddio, a sicrhewch fod yr wybodaeth sydd arni'n ddibynadwy.
- Gall defnyddio catalogau archifau ar-lein fod yn effeithiol iawn, ond dylech nodi'r canlynol:
- Mae rhai catalogau ar-lein yn cynnwys gwybodaeth fanwl, gan ddisgrifio'r holl eitemau sydd yn y casgliadau archifol. Fodd bynnag, mae yna rai eraill nad sy'n gwneud hyn - maent yn rhoi disgrifiadau cryno, 'lefel uchaf', yn unig o'r archif fel cyfanwaith. Disgrifiadau 'lefel uchaf' o'r fath a roddir ar y wefan hon.
- Gall chwilio gan ddefnyddio termau pynciol yn unig ddychwelyd canlyniadau cyfyngedig, gan ddibynnu ar fanylder y catalog a'r termau pynciol a ddefnyddiwyd wrth ei grynhoi.
- Cysylltwch â'r archifdy perthnasol os na fedrwch ddod o hyd i'r hyn rydych yn chwilio amdano mewn catalog ar-lein. Mae gan nifer ohonynt gatalogau papur llawer manylach, sydd ar gael yn yr ystorfa yn unig, ac nid ar-lein.
- Gofynnwch am gyngor gan staff yr archifdy bob tro. Byddant yn medru trafod beth sydd ar gadw yn yr ystorfa gyda chi, a byddant yn medru awgrymu adnoddau na fyddwch wedi meddwl amdanynt. Mae'n bosibl y medrwch wneud apwyntiad i gael trafodaeth fanwl mewn rhai archifdai.
Cofnodion y llywodraeth ganolog
Efallai y bydd angen i chi edrych ar gofnodion y llywodraeth ganolog ar gyfer rhai pynciau ymchwil. Mae cofnodion Cymru ar gadw yn yr Archifau Gwladol yn Kew, Llundain, yn yr un modd â rhai Lloegr - nid oes 'archifdy cyhoeddus' ar wahân i Gymru, gyda chofnodion y llywodraeth ganolog sy'n ymwneud â'r wlad hon.
- Rhan o ffotograff o staff a myfyrwyr yng Ngholeg Prifysgol Abertawe, 1928
